Hvað þarf til að fá umgengni við barn

Að standa frammi fyrir breytingum á fjölskyldulífi getur verið gríðarlega krefjandi, sérstaklega þegar börn eru annars vegar. Eitt mikilvægasta og oftast viðkvæmasta málið er umgengni foreldris við barn eftir skilnað eða sambúðarslit. Þetta er ekki bara lagaleg spurning, heldur fyrst og fremst tilfinningaleg, sem snýst um velferð barnsins og tengsl þess við báða foreldra. Því er mikilvægt að skilja hvað þarf til að fá umgengni við barn og hvernig best er að nálgast þetta ferli. Hér ætlum við að leiða þig í gegnum það á skýran og styðjandi hátt, því þú ert ekki ein/n í þessu.

Hvað er umgengni og hvers vegna er hún mikilvæg?

Umgengni vísar til réttar foreldris, sem barn býr ekki hjá, til að eiga samskipti og verja tíma með barninu sínu. Þetta getur falið í sér reglulegar heimsóknir, gistingu, samskipti í gegnum síma eða netið, og jafnvel sameiginleg frí. Markmiðið er alltaf að tryggja að barnið haldi sterkum tengslum við báða foreldra, jafnvel þótt þeir búi ekki lengur saman.

Réttur barnsins til beggja foreldra

Lög um börn á Íslandi kveða skýrt á um að barn eigi rétt á að umgangast báða foreldra sína. Þetta er ekki fyrst og fremst réttur foreldris, heldur réttur barnsins. Rannsóknir sýna að börn sem hafa virk og jákvæð samskipti við báða foreldra sína eftir skilnað standa sig oft betur í lífinu, bæði tilfinningalega og félagslega.

Hlutverk foreldris í lífi barns

Hvort sem foreldrar búa saman eða í sitthvoru lagi, er hlutverk hvors um sig ómetanlegt í uppeldi og þroska barnsins. Regluleg umgengni gerir foreldri kleift að taka virkan þátt í daglegu lífi barnsins, styðja það, kenna því og einfaldlega vera til staðar. Það stuðlar að öryggi og sjálfstrausti barnsins.

Ferlið við að koma á umgengni

Það er ýmislegt sem þarf til að fá umgengni við barn og ferlið getur verið misflókið eftir aðstæðum. Fyrsta skrefið er alltaf að reyna að ná samkomulagi.

Samkomulag er best

Besti og farsælasti farvegurinn fyrir umgengnismál er að foreldrar nái sjálfir samkomulagi um umgengni. Þetta gerir foreldrum kleift að sníða lausnir sem henta best þörfum þeirra og barnsins, án afskipta utanaðkomandi aðila. Þegar samkomulag er komið á, er gott að fá það skráð hjá sýslumanni. Slíkt samkomulag hefur þá gildi dómsáttar og er þar með bindandi. Ef foreldrar eiga erfitt með að ná samkomulagi á eigin vegum, geta þeir leitað til sáttameðferðar hjá sýslumanni, sem er hlutlaus aðili og getur hjálpað til við að brúa bilið.

Þegar samkomulag næst ekki: Sýslumaðurinn

Ef foreldrar ná ekki samkomulagi um umgengni er hægt að óska eftir úrskurði sýslumanns. Þá leggur annað foreldrið fram formlega beiðni um úrskurð í umgengnismáli. Sýslumaður kallar þá foreldra til fundar, fer yfir málið og safnar upplýsingum. Oft er boðið upp á sáttaviðræður áður en til úrskurðar kemur. Markmið sýslumanns er að taka ákvörðun sem þjónar bestu hagsmunum barnsins.

Dómstólar sem síðasta úrræði

Ef annað foreldrið er ósátt við úrskurð sýslumanns er hægt að áfrýja honum til héraðsdóms. Þá tekur dómstóll við málinu og dæmir í því. Þetta er oftast síðasta úrræðið og getur verið langt og kostnaðarsamt ferli. Því er æskilegast að reyna að leysa málið á lægri stigum.

Hvað metur Sýslumaður eða dómstólar?

Þegar sýslumaður eða dómstólar taka ákvörðun um umgengni eru ákveðnir þættir metnir gaumgæfilega. Lykilatriðið er alltaf að hafa hagsmuni barnsins að leiðarljósi.

Hagsmunir barnsins í fyrirrúmi

Þetta er undirstaða allra ákvarðana. Sýslumaður eða dómstólar meta hvaða fyrirkomulag er líklegast til að stuðla að bestu velferð, þroska og hamingju barnsins. Það felur í sér að tryggja stöðugleika, öryggi og ást. Þetta þarf til að fá umgengni við barn.

Aldur og þroski barns

Þörfum barna er mjög mismunandi eftir aldri og þroska. Ung börn þurfa meiri stöðugleika og regluleika, en eldri börn geta oft tekið meiri þátt í að skipuleggja umgengni sína.

Vilji barnsins

Þegar barn er orðið nægilega gamalt og þroskað til að mynda sér sjálfstæða skoðun, skal taka tillit til vilja þess. Yfirleitt er miðað við 7 ára aldur, en alltaf skal meta hvert barn fyrir sig. Því eldra og þroskaðra sem barnið er, því meira vægi fær vilji þess.

Færni foreldra til samstarfs

Góð samvinna og samskipti foreldra eru mikilvægur þáttur í að tryggja farsæla umgengni. Sýslumaður eða dómstólar meta hvernig foreldrar geta unnið saman að velferð barnsins, jafnvel þótt þeir séu ekki lengur saman.

Umhverfi og stöðugleiki

Stöðugt og öruggt umhverfi skiptir miklu máli. Metað er hvernig aðstæður eru á báðum heimilum og hvort þær séu heppilegar fyrir barnið.

Tengsl foreldris við barn

Sterk og jákvæð tengsl foreldris við barn eru grundvallaratriði. Metað er hversu virkt foreldrið hefur verið í lífi barnsins og hvernig þau tengsl eru.

Praktísk ráð fyrir foreldra

Hér eru nokkur góð ráð sem geta hjálpað þér að sigla í gegnum umgengnismál á jákvæðan og farsælan hátt:

• Samskipti og sveigjanleiki: Reyndu að halda opnum og virðingarfullum samskiptum við hitt foreldrið. Sveigjanleiki í skipulagi getur komið báðum til góða.
• Skrásetning samkomulags: Fáðu öll samkomulög skráð hjá sýslumanni. Það kemur í veg fyrir misskilning og gefur samkomulaginu gildi.
• Leitaðu stuðnings: Ekki hika við að leita stuðnings hjá fjölskyldu, vinum eða fagaðilum. Það er eðlilegt að þurfa hjálp í svona krefjandi aðstæðum.
• Settu barnið alltaf í fyrsta sæti: Mundu að þetta snýst ekki um þig eða hitt foreldrið, heldur um barnið. Leggðu persónulegan ágreining til hliðar og einbeittu þér að því sem er best fyrir það.

Að tryggja barni sínu eðlilega og góða umgengni við báða foreldra er eitt af því mikilvægasta sem þú getur gert sem foreldri. Ferlið getur verið flókið og tilfinningaþrungið, en með réttum upplýsingum og stuðningi er hægt að ná farsælli niðurstöðu sem þjónar hagsmunum allra, sérstaklega barnsins. Munaðu, barnið á rétt á báðum foreldrum sínum. Þetta þarf til að fá umgengni við barn.

Ef þú stendur frammi fyrir spurningum eða óvissu um þín umgengnismál, eða ef þú þarft faglega aðstoð við að ná samkomulagi eða sækja um úrskurð, ekki hika við að leita ráðgjafar. Hafðu samband við sérfræðing um umgengnismál til að fá persónulega og faglega leiðsögn sem hentar þínum aðstæðum.