Réttur barns til stöðugleika í umgengni

Að standa frammi fyrir skilnaði eða sambúðarslitum er eitt það erfiðasta sem fjölskylda gengur í gegnum. Þetta er tími mikilla breytinga, tilfinningalegra ólgusjóða og óvissu, ekki síst fyrir börnin. Sem foreldri í þessu ferli er algjörlega eðlilegt að finna fyrir kvíða og áhyggjum, og ef til vill óvissu um hvernig best sé að sigla í gegnum þessar áskoranir. Það er hins vegar mikilvægt að muna að í hjarta þessara flóknu aðstæðna liggur réttur barns til stöðugleika í umgengni. Þessi réttur er ekki bara lagalegur heldur er hann grundvallaratriði fyrir andlega og tilfinningalega vellíðan barnsins ykkar.

Þegar heimurinn barnsins ykkar tekur stakkaskiptum er mikilvægt að skapa eins mikinn stöðugleika og mögulegt er í umhverfi þess. Það hjálpar þeim að takast á við breytingarnar, finna öryggi og halda áfram að þroskast við bestu mögulegu skilyrði. Markmið þessarar greinar er að veita ykkur stuðning, innsýn og hagnýt ráð um hvernig hægt er að tryggja þennan mikilvæga stöðugleika, jafnvel í miðjum mestu umbreytingum.

Hvað þýðir stöðugleiki fyrir barn í umgengni?

Stöðugleiki fyrir barn í umgengni snýst ekki bara um að hafa fastan tíma eða dagsetningu fyrir umgengni. Hann felur í sér mun dýpri þætti sem snerta öryggi, fyrirsjáanleika og tilfinningalega heillun barnsins. Í raun þýðir stöðugleiki að barnið upplifi samfellu og öryggi í daglegu lífi sínu, óháð breytingum í fjölskyldusamsetningu. Þetta felur í sér:

• Fyrirsjáanleiki: Að vita hvar það mun sofa, hvenær það mun hitta hvort foreldrið og hvað næstu skref eru. Þetta dregur úr kvíða og ótta við hið óþekkta.
• Samræmi í uppeldi: Þótt foreldrar hafi ólíka uppeldisaðferðir er mikilvægt að grundvallarreglur og gildi séu svipuð. Þetta kemur í veg fyrir rugling og óöryggi hjá barninu.
• Tilfinningalegt öryggi: Að vita að báðir foreldrar elska það og munu sjá um það, og að umgengni sé skipulögð með hagsmuni barnsins í fyrirrúmi, en ekki sem baráttuvettvangur foreldra.
• Viðhald mikilvægra tengsla: Að halda áfram tengslum við stórfjölskyldu, vini, skóla og áhugamál, eins og kostur er.

Þegar barn fær að njóta stöðugleika, jafnvel í gegnum erfiðar breytingar, er það betur í stakk búið til að takast á við áföll, þroska með sér seiglu og byggja upp heilbrigð sjálfstraust. Það einfaldlega þarf að fá að vera barn og upplifa öryggi.

Lög og réttur barns til stöðugleika á Íslandi

Á Íslandi er réttur barns til stöðugleika í umgengni ekki bara hugtak heldur er hann fastur liður í Barnalögum (nr. 76/2003) og meginreglum laga um velferð barna. Allar ákvarðanir sem snerta börn, hvort sem þær eru teknar af foreldrum, sýslumanni eða dómstólum, eiga að hafa hagsmuni barnsins að leiðarljósi. Þetta þýðir að þegar umgengnisskipulag er ákvarðað er litið til þess að tryggja sem mestan stöðugleika í lífi barnsins. Það er mikilvægt að foreldrar séu meðvitaðir um þessar lagalegu kröfur og hvernig þær styðja við þarfir barna þeirra.

Áhrif áfalla og breytinga á börn

Börn bregðast oft við skilnaði foreldra með streitu og kvíða. Ung börn geta orðið klístrari, sofið verr eða tekið skref aftur á bak í þroska. Eldri börn gætu sýnt reiði, þunglyndi, eða upplifað erfiðleika í skóla og félagslegum samskiptum. Þau geta fundið fyrir tryggðarátökum milli foreldra og jafnvel borið ábyrgð á skilnaðinum á herðum sér. Með því að veita þeim stöðugleika gefum við þeim verkfæri til að vinna úr þessum tilfinningum og minnkum líkur á langtíma neikvæðum áhrifum. Stöðugleiki virkar sem akkeri í ólgusjó breytinga.

Hagnýt ráð til að stuðla að stöðugleika

Að skapa stöðugleika krefst oft mikillar vinnu og samvinnu frá báðum foreldrum. Hér eru nokkur hagnýt ráð:

Samskipti foreldra eru lykilatriði

Oft er þetta erfiðasti þátturinn, en hann er líka mikilvægastur. Reynið að halda samskiptum ykkar um barnið kurteislegum og beinum, og forðist að ræða ykkar persónulegu deilur fyrir framan barnið. Notið tölvupóst eða sérstök samskiptaforrit ef beinar samræður eru erfiðar. Markmiðið er að sýna sameinaða framhlið varðandi barnið, jafnvel þótt þið séuð ekki lengur par.

Halda í rútínu og hefðir

Reynið eftir bestu getu að halda í sömu rútínu og hefðir og mögulegt er. Haldið í sama svefntíma, máltíðartíma, heimanámstíma og áhugamál. Ef barnið hefur vanist ákveðnum venjum á föstudagskvöldum eða sunnudagsmorgnum, reynið að halda þeim við, óháð því hvoru foreldrinu það er hjá. Smáatriði skipta máli.

Stöðugleiki í umgengnisskipulagi

Það er afar mikilvægt að hafa skýrt og fyrirsjáanlegt umgengnisskipulag. Börn þrífast á því að vita hvar þau eiga að vera og hvenær. Forðist skyndilegar breytingar á áætlun ef því verður við komið. Ef breytingar eru óhjákvæmilegar, undirbúið barnið fyrirfram og útskýrið á einfaldan hátt. Þetta gefur þeim tilfinningu um stjórn á eigin lífi, jafnvel þótt aðstæðurnar séu ekki í þeirra höndum.

Hlustaðu á barnið þitt

Gefðu barninu þínu rými til að tjá tilfinningar sínar. Hlustaðu af athygli án þess að dæma eða reyna að leysa vandamál þess strax. Fullgilddu tilfinningar þess og minntu það á að það er í lagi að vera leið/reið/hrædd. Börn eldri en 7 ára hafa rétt til að láta skoðun sína í ljós í málum er þau varða, og mikilvægt er að hlusta á þær skoðanir og taka mið af þeim við skipulagningu umgengni.

Að ganga í gegnum skilnað eða sambúðarslit er marathon, ekki sprettur. Það eru góðir dagar og slæmir dagar. En með áherslu á rétt barns til stöðugleika í umgengni getið þið sem foreldrar lagt grunninn að því að barnið ykkar komi sterkara og öruggara út úr þessum breytingum. Það er erfitt, en það er þess virði.

Ef ykkur finnst þið þurfa aðstoð við að útfæra stöðugt og barnvænt umgengnisskipulag, eða ef þið viljið tryggja að allir þættir er varða stöðugleika barnsins ykkar séu metnir og teknir til greina faglega, þá er hjálp í boði. Við skiljum hversu mikilvægt þetta er fyrir ykkur og barnið ykkar. Við erum hér til að styðja ykkur á þessari leið.

Ræddu við sérfræðing um stöðugleikamatsplan.