Ólögleg mismunun í ráðningarferli

Hefur þú einhvern tímann fundið fyrir því að þér hafi verið hafnað í starfi, ekki vegna hæfni þinnar, heldur vegna einhvers allt annars? Það er ótrúlega pirrandi tilfinning þegar þú veist að þú ert hæfur en færð ekki sanngjarnt tækifæri. Slíkt getur verið merki um ólögleg mismunun í ráðningarferli, og þetta er mikilvægt mál sem varðar okkur öll sem sækjum um störf eða erum á vinnumarkaði. Ísland hefur ströng lög gegn mismunun og það er lykilatriði að þú þekkir réttindi þín. Markmið okkar er að upplýsa þig og veita þér þau verkfæri sem þú þarft til að verja réttindi þín.

Hvað er Ólögleg Mismunun í Ráðningarferli?

Í einföldu máli er ólögleg mismunun þegar einhver er tekinn fram yfir annan eða honum synjað um eitthvað á grundvelli eiginleika sem ekki tengjast starfshæfni, heldur einkennum einstaklingsins. Í íslenskum lögum er þetta mjög skýrt afmarkað. Þú mátt ekki verða fyrir mismunun á grundvelli kynþáttar, uppruna, trúarbragða, lífsskoðunar, fötlunar, kynhneigðar, kynvitundar, kyntjáningar, kyns eða aldurs.

Þetta snýst um að allir eigi að hafa jöfn tækifæri og að ákvörðun um ráðningu eða framgang í starfi eigi eingöngu að byggja á hæfni, menntun, reynslu og öðrum málefnalegum þáttum sem skipta máli fyrir starfið sjálft.

Algengar Tegundir Mismununar

Mismunun er ekki alltaf augljós og getur birst á ýmsan hátt:

• Bein mismunun: Þegar einstaklingur er beinlínis tekinn fram yfir annan á grundvelli tiltekinna eiginleika. Til dæmis ef vinnuveitandi segir beint að hann ráði ekki konur í ákveðnar stöður.
• Óbein mismunun: Þegar hlutlaus regla eða framkvæmd virðist eiga við alla, en hefur í reynd mun neikvæðari áhrif á ákveðinn hóp einstaklinga sem njóta verndar, án þess að það sé málefnalega réttlætanlegt. Dæmi gæti verið ákveðin hæðarkrafa sem hefur óhóflega áhrif á konur, nema hún sé algerlega nauðsynleg fyrir öryggi í starfi.

Réttindi Þín sem Umsækjandi eða Starfsmaður

Það er þitt réttur að vera metinn á jafnræðisgrundvelli. Lög um jafna stöðu og jafnan rétt kynja, lög um málefni fatlaðs fólks og almenn vinnuréttarlög kveða öll á um þessi réttindi. Jafnréttisstofa hefur til dæmis eftirlit með jafnréttislögunum og getur veitt ráðgjöf og upplýsingar.

Enginn ætti að þurfa að upplifa ótta við að verða útilokaður frá vinnumarkaði eða framgangi í starfi vegna þess hver hann er.

Hvernig á Að Þekkja Mismunun?

Stundum er erfitt að átta sig á því hvort um mismunun hafi verið að ræða. Hér eru nokkur atriði sem gætu vakið grunsemdir:

• Óvenjulegar spurningar: Fyrirspurnir um fjölskylduhagi, barneignir, trúarbrögð eða heilsufar sem virðast óviðkomandi starfinu.
• Óskýrar eða breyttar kröfur: Skyndilegar breytingar á starfslýsingu eða kröfum eftir að þú hefur sótt um, sem virðast passa betur öðrum.
• Skortur á endurgjöf eða ómálefnaleg rök: Ef þú færð enga endurgjöf eða óljósar skýringar á því hvers vegna þú varst ekki valinn, sérstaklega ef þú virðist vel hæfur.
• Neikvæðar athugasemdir eða hegðun: Ef þú heyrir athugasemdir sem vísa til kynþáttar, kyns, aldurs eða annarra verndaðra eiginleika þinna.
• Tilfinningin um að eitthvað sé ekki rétt: Treystu innsæi þínu. Ef þér finnst að þér hafi ekki verið sýndur sanngjarn leikur, þá er líklegt að eitthvað sé í gangi.

Skrefin sem Þú Getur Takið

Ef þú telur að þú hafir orðið fyrir ólögleg mismunun í ráðningarferli, þá er mikilvægt að bregðast við. Þú ert ekki einn/ein og það eru leiðir til að leita réttar þíns.

Safnaðu Sönnunargögnum

Þetta er fyrsta og mikilvægasta skrefið. Geymdu allar samskipti – tölvupósta, starfsauglýsingar, upplýsingar um ráðningarferlið og allt sem tengist umsókn þinni. Skrifaðu niður dagsetningar, nöfn og nákvæmar lýsingar á samtölum eða atvikum sem þér finnst óeðlileg.

Leitaðu Ráða

Ekki hika við að leita til sérfræðinga. Vinnulöggjöf getur verið flókin og það er mikilvægt að fá faglega aðstoð. Stéttarfélagið þitt getur oft veitt dýrmæta ráðgjöf og aðstoð. Einnig geta lögfræðingar sem sérhæfa sig í vinnurétti veitt þér nákvæmar upplýsingar um réttarstöðu þína og næstu skref. Það er mikilvægt að muna að þú þarft ekki að standa einn í þessari baráttu.

Mundu: Tímalengd skiptir máli

Athugaðu að það eru tímamörk fyrir hversu langan tíma þú hefur til að kæra mismunun. Því fyrr sem þú bregst við, því betra. Þetta eykur líkurnar á að þú getir safnað nægum sönnunargögnum og farið rétta leið í gegnum kerfið.

Að vera virkur á vinnumarkaði ætti að snúast um að sýna fram á hæfni þína og færni, ekki að þurfa að óttast fordóma. Þú átt rétt á jafnræði og sanngirni. Ekki láta ólögleg mismunun koma í veg fyrir að þú náir markmiðum þínum. Ef þú hefur minnsta grun um að þú hafir orðið fyrir mismunun, er mikilvægt að leita sér upplýsinga og aðstoðar. Við erum hér til að styðja þig í þeirri vegferð.

Leitaðu álits um hvort brot hafi átt sér stað.